O pasado mes de febreiro realizouse por primeira vez un Foro Internacional sobre Agroecoloxía, convocado pola Vía Campesiña Internacional, que contou coa participación de delegados de movementos de pequenos produtores e produtoras de todo o mundo. A continuación, achegamos parte da Declaración Final, que recolle algún dos elementos clave para a definición e defensa da Soberanía Aimentaria a nivel global.
DESAFIANDO UNHA MULTITUDE DE CRISES
A agroecoloxía ofrece a resposta a cómo transformar e corrixir as nosas realidades nun sistema alimentario e un mundo rural devastados pola produción alimentaria industrial e as súas chamadas Revolucións Verde e Azul. Entendemos a agroecología como unha forma clave de resistencia a un sistema económico que antepón a ganancia á vida.
A sobreproducción de alimentos do modelo corporativo nos envenena, destrúe a fertilidade do solo é responsable da deforestación das áreas rurais, a contaminación da auga, a acidificación dos océanos e o esgotamento dos caladoiros de pesca. Os recursos naturais esenciais foron mercantilizados e os custos de produción en aumento están a expulsarnos das nosas terras. As sementes campesiñas son roubadas, revendidas aos propios campesiños a prezos desorbitados, xa en forma de variedades seleccionadas para depender de agrotóxicos custosos e contaminantes. O sistema alimentario industrial é un potenciador clave das múltiples crises do clima, alimentaria, ambiental, de saúde pública e outras. O libre comercio e os acordos corporativos de investimento, de resolución de controversias entre Estados e investidores, e as falsas solucións como os mercados de carbono e a crecente financiarización da terra e os alimentos, etc., contribúen no seu conxunto a agravar aínda máis estas crises. A agroecoloxía nun marco de soberanía alimentaria ofrécenos transitar unha senda colectiva para saír destas crises.
A AGROECOLOXÍA ANTE UNHA ENCRUCILLADA
As solucións reais ás crises do clima, da malnutrición, etc., non pasan por conformarnos co modelo industrial. Debemos transformalo e construír os nosos propios sistemas alimentarios locais que crean novos vínculos urbanos e rurais baseados na produción alimentaria xenuinamente agroecolóxica por parte dos campesiños, pescadores artesanais, pastoralistas, pobos indíxenas, agricultores urbanos, etc. Non podemos permitir que a agroecología sexa unha ferramenta do modelo de produción alimentaria industrial: entendémola como a alternativa esencial a ese modelo e como o medio de transformar a maneira en que producimos e consumimos os alimentos en algo mellor para a humanidade e a nosa Nai Terra.
OS NOSOS ALICERCES E PRINCIPIOS COMÚNS DA AGROECOLOXÍA
As prácticas de produción agroecolóxicas (como os cultivos intercalados, a pesca tradicional e o pastoreo de transhumancia, a integración de cultivos, árbores, animais e peces, os abonos verdes, a compostaxe, o uso de sementes campesiñas e razas locais de gando, etc.) baséanse en principios ecolóxicos como a preservación da vida do solo, a reciclaxe dos nutrientes, a xestión dinámica da biodiversidade e a conservación da enerxía en todas as escalas. A agroecoloxía reduce drasticamente a utilización de insumos adquiridos externamente que deben comprarse á industria. Así mesmo, non se empregan agrotóxicos, hormonas artificiais, transxénicos ou outras novas tecnoloxías perigosas.
Os territorios son un alicerce fundamental da agroecoloxía. Os pobos e as comunidades teñen o dereito de conservar as súas propias relacións espirituais e materiais coas súas terras. Están lexitimados a garantir, desenvolver, controlar e reconstruír as súas estruturas sociais consuetudinarias e administrar as súas terras e territorios, incluíndo os caladoiros de pesca, tanto desde o punto de vista político como social. Iso implica o pleno recoñecemento das súas leis, tradicións, costumes, sistemas de tenencia e institucións e constitúe o recoñecemento da autodeterminación e a autonomía dos pobos.
Os dereitos colectivos e o acceso aos bens comúns son alicerces esenciais da agroecoloxía. Compartimos o acceso aos territorios que constitúen o fogar dunha gran diversidade de grupos cos mesmos dereitos colectivos, e dispomos de sofisticados sistemas consuetudinarios para regular o acceso que queremos conservar e reforzar e para evitar conflitos entre nós.
Os diversos saberes e as formas de coñecemento dos nosos pobos son parte fundamental da agroecoloxía. Desenvolvemos os nosos coñecementos a través do diálogo de saberes. Os nosos procesos de aprendizaxe son horizontais e entre iguais, baseados na educación popular.
As familias, comunidades, colectivos, organizacións e movementos representan o solo fértil no que xermina a agroecoloxía. A autoxestión e as accións colectivas son as que permiten escalar a agroecoloxía, construír sistemas alimentarios locais e desafiar o control corporativo do noso sistema alimentario. A solidariedade entre os pobos e entre as poboacións rurais e urbanas é un ingrediente imprescindible.
A autonomía inherente na agroecoloxía reverte o control dos mercados mundiais e promove a autogobernanza das comunidades. Minimizamos así a utilización de insumos adquiridos de fóra. Iso require reconfigurar os mercados para que se baseen en principios de economía solidaria e na ética da produción e o consumo responsables. Promovemos as cadeas de distribución curtas, directas e xustas. Implican unha relación transparente entre os produtores e consumidores que se asenta na solidariedade dos riscos e beneficios compartidos.
A agroecoloxía é política, esíxenos desafiar e transformar as estruturas de poder na sociedade. Debemos pór en mans dos pobos que alimentan o mundo o control das sementes, a biodiversidade, a terra e os territorios, a auga, os saberes, a cultura e os bens comúns.
As mulleres e os seus saberes, valores, visión e liderado son críticos para avanzar. A migración e a globalización contribúen a que o traballo das mulleres se incremente e con todo teñen un acceso moito máis limitado aos recursos que os homes. Moi a miúdo o seu traballo non é valorado nin recoñecido. Para que a agroecoloxía alcance o seu pleno potencial, debe garantirse a distribución equitativa de poder, tarefas, toma de decisións e remuneración.
Os mozos xunto coas mulleres representan unha das dúas bases sociais principais para a evolución da agroecoloxía. A agroecoloxía pode facilitar un espazo radical para a achega dos mozos á transformación social e ecolóxica que ten lugar en moitas das nosas sociedades.
ESTRATEXIAS
I. Promover a produción agroecolóxica a través de políticas que:
1. Sexan territoriais e holísticas no seu enfoque dirixido ás cuestións sociais, económicas e relativas aos recursos naturais.
2. Garantan o acceso á terra e os recursos para alentar o investimento a longo prazo por parte dos pequenos produtores de alimentos.
3. Aseguren un enfoque inclusivo e responsable na xestión dos recursos, a produción alimentaria, as políticas de adquisicións públicas, as infraestruturas urbanas e rurais e a planificación urbana.
4. Promovan procesos de planificación descentralizados e a democratización auténtica na colaboración cos gobernos e autoridades locais relevantes.
5. Apoien regulamentacións sanitarias e de saúde apropiadas que non discriminen aos pequenos produtores e procesadores de alimentos que practican a agroecoloxía.
6. Integren os aspectos nutricionais e de saúde da agroecoloxía e o medicamento tradicional.
7. Garantan o acceso dos pastoralistas aos pastos, as rutas de transhumancia e as fontes de auga así como aos servizos móbiles de saúde, educación e coidados veterinarios compatibles coas prácticas tradicionais nas que se basean.
8. Aseguren os dereitos consuetudinarios ao acceso aos bens comúns e que garantan políticas relativas ás sementes que velen polos dereitos colectivos dos campesiños e os pobos indíxenas a utilizar, intercambiar, obter, seleccionar e vender as súas propias sementes.
9. Atraian e apoien aos mozos para que participen na produción agroecolóxica de alimentos facilitándolles o acceso aos recursos naturais e á terra e garantindo un ingreso xusto e o intercambio e a transmisión de saberes.
10. Apoien a produción agroecolóxica urbana e periurbana.
11. Protexan os dereitos das comunidades que practican a caza silvestre e a recolección nas súas áreas tradicionais –e contribúan á recuperación ecolóxica e cultural da abundancia orixinal dos seus territorios.
12. Garantan os dereitos das comunidades pesqueiras.
13. Apliquen as Directrices sobre a Tenencia do Comité de Seguridade Alimentaria Mundial (CFS) e as Directrices para a Pesca Artesanal da FAO.
14. Desenvolvan programas que velen polo dereito dos traballadores rurais a unha vida digna, incluíndo a posta en marcha dunha auténtica reforma agraria, e a formación en agroecoloxía.
II. Intercambiar saberes
III. Recoñecer o papel central da muller
IV. Instaurar economías locais
V. Divulgar e dar máis a coñecer a nosa visión da agroecoloxía
VI. Forxar alianzas
VII. Protexer a biodiversidade e os recursos xenéticos
VIII. Arrefriar o planeta e adaptarse ao cambio climático
IX. Denunciar e loitar contra a apropiación corporativa e institucional da agroecoloxía
Consulta a Declaración Final completa
