Son as catro da mañá, os galos están a cantar. Vai algo de frío, pronto amencerá e dará inicio a un día de faena para Silvio Acetuno Vindell, produtor da comunidade Cosigüina Sur, na Reserva Natural Volcán Cosigüina, ao occidente de Nicaragua.

Ás cinco da mañá comezou a limpar e lavar a área de traballo na Cooperativa de Alimento Balanceado La Limonera, R.L., da que forma parte desde hai 2 anos. Hoxe toca producir fariña de cabeza de camarón, un residuo das empresas camaroneras da zona que agora están a transformar.

Silvio e outros compañeiros deben acender fogóns, carrexar auga, sacar a cabeza de camarón dos contedores, e revisar e extraer calquera material estraño para logo levala ás potas de cocción e pre cocelas, antes das oito da mañá. As cabezas déixanse escorrer un curto tempo, posteriormente levan a unha prensa e finalmente pasan aos fornos para deshidratarlas ou ao tendal no patio para o seu secado natural, xusto co sol de medio día no verán.

Ao caer o sol recollen a cabeza, a que sacarán ao día seguinte para que seque completamente e converter en fariña, un dos ingredientes principais do primeiro alimento equilibrado para peixes cultivados en gaiolas flotantes producido en El Viejo, Chinandega. A alimentación dos peixes en gaiolas flotantes sobre estero representa o 60 % do total de custos de produción e é determinante para que teñan un desenvolvemento óptimo; ademais de facelos máis resistentes a enfermidades.

Silvio, fóra da cooperativa, traballa no campo sementando, limpando maleza, ás veces de albanel ou soldador…Non sempre hai traballo na cooperativa. Debe levar alimento a casa e asegurar as necesidades escolares dos seus irmáns, menores de 13 e 17 anos, que estudan a primaria e secundaria respectivamente.

Para dar alternativa ás cooperativas pesqueiras á ausencia de cabeza de camarón, Fundación Luchadores Integrados por el Desarrollo de la Región (Fundación LIDER), Amigos da Terra e a Universidade Autónoma de Nicaragua, León (UNAN–León), identificaron e caracterizaron materias primas locais con alto contido proteico para a formulación e elaboración de alimento para pargos lunarejos. Esta estratexia ten o claro propósito de obter mellores rendementos produtivos e económicos en beneficio das familias da área Protexida Estero Padre Ramos e Aserradores de El Viejo, Chinandega.

Ao principio, os cooperativistas facían o proceso manual. “Para sacarlle toda a auga a 200 libras de cabeza, usabamos unha prensa artesanal. Agora temos unha hidráulica, procesamos 400 ou 500 libras e sacámola en caixiñas cun montacargas, grazas ao apoio de Fundación LIDER e Amigos da Terra”, explicou Acetuno.

Desde hai dous anos, coa colaboración do Instituto de Investigación e Tecnoloxías Agroalimentarias de Cataluña (IRTA), veñen desenvolvendo unha fórmula de alimento equilibrado para o engorde do pargo nas súas tres etapas de crecemento (5-30, 10-100 e 75-450 gramos).

 

“Xa se conta con resultados de ensaios de investigación liderados por UNAN-León que demostran a efectividade do alimento para promover taxas de crecemento medio de entre cinco e sete gramos por semana nos peixes, o que podería mellorarse se se logra extraer ácidos graxos esenciais de ingrediente locais, o cal será posible grazas a fondos aprobados pola Xunta de Galicia este ano, o que permitirá continuar os procesos de investigacións e axustes de equipos e instalacións para a produción do novo alimento”, dixo Alvaro Rodríguez, Director de Amigos de la Tierra España en Nicaragua.

A produción do alimento fíxoo máis amigable co medio ambiente, “cando se facía o pellet artesanalmente utilizábase moita leña, que era sacada das faldras do volcán, agora temos un biodixestor que é máis económico. A auga do cocido tirábase ao chan e quedaba fedendo por varios días, agora temos unha pila receptora e tratámola”.

“Con fondos provenientes da Xunta de Galicia (2021), a cooperativa La Limonera foi apoiada cun homoxeneizador, peletizadora, balanza de precisión, insumos para elaborar o alimento, extractores de aire, cocedora manual, a construción dunha adega e unha sala para o moído e tamizado. Doutra banda, ÚNAN-León capacitounos para elaborar o alimento e fíxolles un catálogo de materias primas; e xunto ao Ministerio de Economía Familiar, Comunitaria, Cooperativa e Asociativa, están creando a súa marca para comerciar os seus produtos”; detallou Eduin Paniagua de Fundación LIDER.

Ademais, incrementouse a produtividade na elaboración de alimento para pargo e fariña de residuos acuícolas, para beneficiar a 10 cooperativas pesqueiras que requiren do alimento.

Silvio está confiado no que están a facer na cooperativa, “soñamos con vender un produto que sexa un “boom”, en tres presentacións (2 mm, 3–4.5 mm e 6-7 mm) segundo a etapa de crecemento do peixe. Os nosos primeiros clientes serían as 9 cooperativas que están na Bayona, El Tintal, Venecia, Padre Ramos ou Aserradores ou aquelas que o necesiten”.

“Este alimento cambiará o noso rumbo de vida, poderemos vivir un pouco mellor, (mellorar) a alimentación ou facer fronte a algún problema que xurda. Algúns non tiñamos onde vivir, agora imos ter unha casiña formal. Eu comprei o meu solar e estou a piques de construír a miña casa”.

O alimento que producían fai catro anos era artesanal, fariña e melaza. Hoxe é unha fórmula validada por investigadores de UNAN-León e contan con equipos e instalacións para comezar a producir en maior cantidade.

“Por agora estamos a ver o da marca (do alimento), como o imos a vender, a quen e a que prezo. Ademais, estamos cos trámites de xestión das certificacións da planta co Instituto de Protección e Sanidade Agropecuaria (IPSA).