Martha Martínez é unha muller campesiña de 45 anos de idade e unha nai solteira de catro fillos (2 mulleres e 2 homes) menores de idade. Martha é orixinaria de El Saladito, unha comunidade rural moi illada, que pertence ao municipio de Pespire, situado na rexión do Golfo de Fonseca (espazo mariño-costeiro trinacional que comparten Nicaragua, Honduras e O Salvador), xusto na parte central do Corredor Seco de Honduras (zona onde non chove durante 6 meses ao ano, desde decembro ata maio).

A familia de Martha tivo por moitas xeracións o costume de queimar a terra das áreas de cultivo previamente a sementeira dos grans básicos (actualmente millo e frijoles e anteriormente maicillo, tamén chamado sorgo) que foron o seu principal soporte alimenticio. As queimas agrícolas e as tallas de árbores provocaron que os chans fosen perdendo a súa fertilidade e a auga fíxose cada vez máis escasa, polo que Martha pasa preocupada todas as noites por se vai lograr ou non producir alimentos para dar para comer aos seus fillos e se coa venda dos excedentes logrará cubrir as necesidades para a súa educación, saúde ou vestimenta.

No ano 2022, Martha foi convidada por unha técnica da Asociación de Desarrollo Pespirense (ADEPES) a unha reunión na súa comunidade da Caixa Rural de Aforro e Crédito “Buscando un Mejor Desarrollo”. Nesta reunión soubo da existencia dun novo proxecto da Xunta de Galicia no cal as destinatarias son mulleres de varias comunidades da zona coas que se van a desenvolver actividades sobre dereitos das mulleres, produción agroecolóxica e apoderamento económico. Martha pensou que todos estes temas eran moi importantes e que lle poderían axudar a resolver algúns problemas na súa vida. Na súa comunidade as mulleres non tiveran moitas oportunidades, xa que normalmente os proxectos só tomaban en conta aos homes e dous ou tres mulleres lideresas, polo que mostrou o seu interese por involucrarse no proxecto.

A súa implicación obrigábaa a enfrontarse a todos os medos e inseguridades que a afastaban durante tantos anos dos procesos formativos e, especialmente, ao terror que lle daba ter que falar en público. Pero, aínda cos seus medos, asistiu á seguinte reunión e adheriuse á Caixa Rural da comunidade, onde se integrou no grupo organizado por mulleres campesiñas para as actividades do novo proxecto. Ao pouco tempo, Martha pasou a formar parte tamén do Comité de Investigación Agrícola Local (CIAL) da comunidade, un grupo formado, cando ela empezou, por máis de dez homes e tan só unha muller.

Martha tivo a oportunidade de capacitarse para diversificar a súa parcela produtiva e a dieta alimenticia da súa familia. Cultivou na súa parcela millo, frijoles, maicillo e ayote (cabaza) como facían antigamente os indíxenas nas milpas e aprendeu a utilizar boas prácticas agroecolóxicas (incluíndo a non queima, sementeira en curvas en nivel, a construción de “barreiras mortas” ou terrazas de pedras e “barreiras vivas” de especies como o frijol cannavalia que axudan a reter os chans e a auga). Ademais, logrou cultivar arroz en secaño como escoitara de pequena a algunhas persoas vellas. Tamén aprendeu a cultivar algunhas hortalizas como cogombro, ravo, cúrcuma, pemento e tomate, utilizando o método do cultivo biointensivo (isto permítelle producir moitos cultivos no pouco espazo que ten dispoñible e usando moi pouca auga) e recentemente sementou unhas plantas de canela e pementa que son moi demandadas na comunidade.

Martha foise involucrando máis nas actividades. Segue sen gustarlle moito falar en público, pero xa logra facelo un pouco, e séntese moi ben participando coas súas compañeiras en todos os procesos formativos e de preparación das actividades. Tamén lle motivou moito o proceso de formación para promover iniciativas económicas de transformación de produtos agrícolas que xeran oportunidades de autoemprego para mulleres. Durante este proceso de formación, Martha traballou un perfil de negocio para abrir unha pequena polbeira (tenda de alimentación) e o proxecto vaina apoiar con insumos e equipos para poñela en marcha. Aínda que leva pouco tempo, o negocio xa xerou algúns ingresos para permitir que o seu fillo maior inicie estudos universitarios e ir cubrindo as necesidades básicas dos seus outros fillos e fillas.

A historia de Martha é un testemuño de determinación no que, grazas ao apoio das súas compañeiras, a perseveranza e o traballo, puido derrotar as barreiras de xénero e os seus medos para transformar as circunstancias máis difíciles nun camiño cara ao desenvolvemento das súas habilidades. Con cada colleita e cada logro educativo dos seus fillos, Martha demostra que a esperanza e o crecemento persoal e comunitario poden florecer mesmo no terreo máis árido. Hoxe, mentres segue producindo na súa parcela e o seu horto e vendendo na súa polbeira, ela persiste no seu soño de brindarlles aos seus fillos unha educación que lles abra portas cara a un futuro máis próspero sen necesidade de ter que emigrar da súa comunidade.

Esta historia xorde no marco do proxecto “Mellora da equidade de xénero, a soberanía alimentaria e a dinamización económica local co exercicio dos dereitos políticos, económicos, sociais, culturais e ambientais das mulleres rurais en Pespire (Honduras)”, financiado pola Xunta de Galicia e executado en colaboración coa Asociación de Desarrollo Pespirense (ADEPES).