Un Programa pola Terra: 23 demandas ecoloxistas para o 23X

• Con motivo das eleccións do 23 de xullo, Amigos da Terra, Ecoloxistas en Acción, Greenpeace, SEO/Birdlife e WWF presentamos “Un programa pola Terra 2023”, que contén 23 eixos de acción con 118 propostas para que na seguinte lexislatura se poña a natureza no centro, abórdense os problemas sociais e senten as bases dun futuro próspero e sostible.
• A superación dos límites ambientais está a poñer en risco a unha parte cada vez máis grande da poboación, polo que urxen a adoptar unha acción enérxica e inmediata que xere cambios profundos na economía e sociedade.

Coas eleccións do 23 de xullo de 2023 ábrese un novo ciclo político que, a teor dos informes científicos e dos compromisos internacionais, debería estar marcado pola transición ecolóxica. Como noutras convocatorias de eleccións, as principais organizacións ambientais españolas —Amigos da Terra, Ecoloxistas en Acción, Greenpeace, SEO/Birdlife e WWF— presentamos o documento “Un programa pola Terra 2023”, con máis de 100 propostas para levar a cabo esta transición, sempre coa mirada posta en resolver os problemas sociais derivados da crise ambiental.

A precariedade ambiental e social danse a man. Defender políticas ambientais non é unha simpleza ecoloxista. Necesitamos cambios profundos que nos permitan adaptarnos sen sufrimento a unha nova realidade en todos os sectores e nos nosos estilos de vida. Por iso, ir en contra das políticas ambientais é querer que este país se convertae nun deserto con toda a precariedade que eso implica no campo e na cidade. Necesitamos que os cidadáns coñezan esta realidade e voten en consecuencia.

España, debido á súa posición xeográfica e características climáticas, áchase nunha situación de particular vulnerabilidade fronte ao cambio climático e xa sofre os embates de fenómenos extremos como vagas de calor asfixiantes, secas prolongadas, incendios arrasadores e unha erosión de chan que ameaza a súa produtividade.

Non actuar supón condenar aos sectores máis vulnerables a sufrir maioritariamente estes impactos. É imprescindible que todos os partidos políticos recoñezan a gravidade destes desafíos e se comprométan a abordalos de maneira colaborativa, actuando a curto prazo pero cunha visión no medio e longo prazo, cun enfoque que priorice os dereitos fundamentais para todas e o benestar da cidadanía dentro dos límites planetarios.

O documento presentado contén catro bloques: a conservación e protección da natureza, a loita contra o cambio climático, o fomento dunha economía máis democrática e sostible e o impulso a unha vida saudable. Cada un deles contén varios eixos de acción —23 en total— con diferentes propostas. Estas propostas, que suman 118, están deseñadas para confrontar os retos máis urxentes e establecer un cimento sólido para un futuro resiliente e sostible, moitas delas en concordancia coa Axenda 2030 de Nacións Unidas ratificada por España en 2015.

O documento aborda liñas de acción tan amplas como a restauración da Natureza, a ambición contra o cambio climático, a democratización da enerxía, a xestión da auga, a pesca e a agricultura, a saúde física ou mental, o emprego ou a felicidade. Estamos nun momento decisivo e non podemos retroceder na transición ecolóxica. Todos os partidos deberían facer da defensa do medio ambiente a súa máxima prioridade especialmente nun país como España, azoutado polo cambio climático.

Propoñer unha economía máis democrática e ecolóxica obriga a afrontar moitas materias pendentes relacionadas coa xustiza social. É necesario abordar un cambio no modelo produtivo velando polos dereitos das persoas traballadoras, o medio ambiente e a súa saúde. Necesitamos unha transición ecolóxica xusta que non deixe a ninguén atrás.

Cremos que os cambios sociais deben ir da man con dispoñer de máis tempo para os coidados, o lecer ou o goce da natureza. Un mundo máis ecolóxico debe ser tamén un mundo máis xusto e feliz.

A continuación expóñense os 4 bloques cos seus 23 eixos de acción, dos que en cada un deles seleccionouse unha proposta:

CONSERVAR E PROTEXER A NATUREZA
1. Preservar a biodiversidade, unha necesidade para España

Aprobar nos primeiros 100 días de goberno unha folla de ruta para o cumprimento do Marco de Biodiversidade Kunming-Montreal e a Estratexia Europea de Biodiversidade para 2030. Esta folla de ruta deberá detallar todas as medidas que se aprobarán ou executarán durante a lexislatura, coa implicación das comunidades autónomas e os diferentes ministerios afectados.

2. Conservación de especies en España, protexendo a nosa riqueza natural

Elaborar unha folla de roteiro conxunto entre o Ministerio e as comunidades autónomas para mellorar o estado de conservación das especies comúns. Esta folla de roteiro debe definir accións concretas para fortalecer a protección das especies comúns e o seu hábitat, así como fomentar a participación cidadá e a educación ambiental na conservación da biodiversidade.Neste sentido debe executarse a Estratexia Nacional para a Conservación dos Polinizadores en coordinación co Ministerio de Agricultura e as Comunidades Autónomas.

3. Protexer, conservar e xestionar o 30% do territorio para o 2030 

Reverter a situación de degradación dos PN de Doñana e Daimiel, asegurando a súa recuperación hídrica e de biodiversidade e estudar, onda as comunidades autónomas, a designación como parques nacionais do Arquipélago Chinijo en Lanzarote, o Mar das Calmas na illa do Hierro e as Estepas de Monegros.

4. Protección do mar

Dotar dos recursos necesarios para cumprir cos compromisos de protección do 30% da superficie mariña nas augas españolas, continuando a folla de roteiro establecido e
promovendo activamente o diálogo e a participación cos científicos e a sociedade na
designación destas áreas.

5. Protección e xestión efectiva dos ecosistemas forestais

Desenvolver e aprobar unha Estratexia Estatal de Prevención Integral de Incendios Forestais. Esta estratexia debe implicar e coordinar a todas as políticas sectoriais e dotarse das ferramentas necesarias: obxectivos claros e ambiciosos, cronograma, orzamento, indicadores e forma de seguimento. Ao mesmo tempo, é importante reforzar as competencias do Comité de Loita contra os Incendios Forestais (CLIF), e establecer un fondo orzamentario de apoio á prevención de incendios e xestión forestal.

6. Restauración da Natureza

Apoiar a adopción urxente dun Regulamento de Restauración da Natureza da UE ambicioso que sexa adecuado para facer fronte á dobre crise climática e de biodiversidade.

LOITA CONTRA O CAMBIO CLIMÁTICO
7. Máis ambición contra o cambio climático

Establecer no Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima (PNIEC) obxectivos de redución de emisións de gases de efecto invernadoiro de polo menos un 55% en 2030 respecto a 1990, e a descarbonización en 2040, para non superar o límite de quecemento de 1,5oC. Establecer un orzamento de carbono e obxectivos sectoriais, o que dará unha mensaxe clara aos distintos actores económicos e facilitará o seguimento do cumprimento do obxectivo xeneral.

8. Aforro e democratización da enerxía

Democratizar o sistema enerxético para acabar cos beneficios caídos do ceo das grandes empresas enerxéticas con medidas efectivas que permitan á cidadanía tomar un papel proactivo, impulsando a enerxía comunitaria, tal como ditan as directivas europeas, así como frear as prácticas do oligopolio eléctrico -que coa súa posición de dominio sobre a xeración e a comercialización da electricidade controla o mercado- para fomentar un prezo xusto da enerxía e a entrada de novos actores e modelos innovadores máis democráticos.

9. Renovables xustas e sostibles para o territorio e a natureza

Buscar o consenso social no despregamento de enerxías renovables coa participación activa das comunidades locais. Levar a cabo unha xestión política responsable e crear un marco xurídico que obrigue aos promotores e as administracións públicas a levar a cabo unha concertación con todos os actores implicados, ofrecendo regras claras que garantan a minimización do impacto ambiental e a maximización dos beneficios sociais.

10. Reconducir a mobilidade e o transporte

Aprobación dunha Lei de Mobilidade Sostible que estableza a obrigación de conseguir a neutralidade climática do sector transporte-mobilidade en 2040 con obxectivos intermedios de redución de emisións de gases de efecto invernadoiro para o 2030 e 2035 en relación aos niveis existentes en 1990. Debe ser máis ambiciosa que a que se está tramitando e debe contemplar medidas que reduzan a mobilidade nos medios máis problemáticos, como a delimitación de zonas de baixas emisións nas cidades de máis de 20.000 habitantes ou a supresión dos voos curtos con alternativa ferroviaria.

ECONOMÍA MÁIS DEMOCRÁTICA E ECOLÓXICA
11. Auga: protexer e xestionar un recurso limitado

Reducir o uso de auga para regadío reducindo as producións intensivas e priorizando
cultivos de valor socio-ambiental. Para iso hai que establecer unha moratoria de novos rega-
díos e revisión á baixa das concesións de auga dos regadíos modernizados.

12. Cambio do modelo agrario predominante: transición xusta cara á agroecoloxía

É urxente elaborar unha estratexia estatal de transición agroecolóxica xusta cara a sistemas agrarios multifuncionais, de secaño e extensivos, e garantir prezos xustos e condicións de traballo dignas para agricultores e agricultoras fomentando a agricultura familiar e o consumo de proximidade.

13. Máis peces para o mar e a pesca

Dotar adecuadamente de recursos o Plan Nacional para a Redución das Capturas Accidentais na Actividade Pesqueira, incluíndo quenllas, raias e quimeras; e asegurando unha participación efectiva do sector pesqueiro, expertos e representantes da sociedade civil. Aprobar o Real Decreto que garanta a súa completa execución.

14. Un urbanismo desligado da especulación e adaptado ao cambio climático

Aprobar o regulamento que desenvolva a Lei do chan e rexeneración urbana, e outros mecanismos que limiten a transformación do chan en situación básica rural a urbano, asegurando a posibilidade de que os núcleos urbanos situados en espazos protexidos poidan atender as súas necesidades de vivenda e dotacións básicas.

15. Respectar o chan e o territorio

Elaborar un Plan Nacional para reducir o uso de recursos minerais, baseado nun estudo do consumo actual e prospectivo vinculado a diferentes escenarios de demanda e analizando as fontes potenciais para entender as súas implicacións socioambientais. Este plan debe incluír medidas que promovan a eficiencia e suficiencia de recursos, a priorización no uso dos recursos dispoñibles e o fomento de modelos de produción e consumo alternativos, e debe incluír a participación da sociedade civil.

16. Economía e emprego para a biodiversidade e o ben común

Promover plans de axuda a persoas traballadoras de sectores en transformación, incluíndo rendas básicas e a formación en novos nichos de emprego sostible.

17. Máis xustiza global e ecolóxica

Situar ao final de lexislatura a presión fiscal e a fiscalidade verde na media da eurozona (de 38,7% a 42,2% e de 1,8% a 2,4%, sobre o PIB, respectivamente), poñer coto á evasión e elusión fiscal de grandes grupos e patrimonios e gravar de maneira permanente os beneficios extraordinarios.

18. Democracia ambiental e gobernanza

Manter unha Vicepresidencia ambiental no Goberno, que conte co poder e os recursos necesarios para influír de maneira efectiva en todas as políticas e decisións gobernamentais.

UNHA VIDA SA
19. Garantir o dereito a un aire limpo

Impulsar unha revisión ambiciosa da normativa de calidade do aire, que estableza como novos valores límites a alcanzar en 2030 os estándares de calidade do aire da OMS, incluíndo valores límites de protección da saúde e da vexetación para o ozono troposférico, o contaminante que afecta a máis poboación e territorio no Estado español. A revisión da Directiva de Calidade do Aire debe ser unha prioridade da presidencia española do Consello Europeo do segundo semestre de 2023, para garantir a súa aprobación definitiva antes da disolución do Parlamento Europeo, a primavera de 2024, e debe traspoñerse con rapidez.

20. Unha alimentación sa, sostible e accesible

Garantir o acceso a unha alimentación sa e sostible, baseada produtos agroecolóxicos, implementando políticas de fiscalidade diferenciada aos produtos ecolóxicos, establecendo axudas específicas a poboación vulnerabilizada, como por exemplo a través da creación dunha cesta básica social de alimentos ecolóxicos, locais e de tempada a familias con Renda Mínima de Inserción.

21. Frear a contaminación química

Apoiar a proposta da Comisión Europea de Regulamento de Uso Sostible de Praguicidas, establecendo unha redución vinculante de polo menos o 50% tanto en uso como en risco dos praguicidas (produtos fitosanitarios), en base a criterios baseados na toxicoloxía de cada unha destas substancias.

22. Máis recursos con residuo cero

Aprobar sen dilación o Plan de Prevención de Residuos establecido por lei, incluíndo medidas para avanzar cara á eliminación de produtos dun só uso con forte impacto ambiental, como son a totalidade de plásticos dun só uso (incluíndo os “bio-plásticos”) e os produtos de hixiene íntima de usar e tirar e para combater a toxicidade dos produtos implementando a prohibición de ftalatos e bisfenol A en os envases, especialmente alimentarios.

23. E a felicidade, para cando? (a modo de corolario)

Desenvolver plans de saúde e medio ambiente para combater o déficit de natureza, a eco ansiedade, a soidade, fortalecendo a sanidade pública con plans de saúde mental e saúde da natureza nos centros de atención primaria.