A Coalición pola Enerxía Comunitaria, da que Amigas da Terra forma parte,  presenta as alegacións ao borrador de Real Decreto sobre comunidades enerxéticas, polo que se desenvolven as figuras de comunidades de enerxías renovables (CER) e as comunidades cidadás de enerxía (CEC), e denuncia a falta de participación pública real no proceso.

A transposición das directivas demorouse case dous anos desde o prazo máximo marcado por Europa e non responde o espírito das directivas europeas nin do seu propio preámbulo sobre a necesaria transición enerxética participada e xusta

Ante o proxecto de RD, a Coalición pola Enerxía Comunitaria presentou unha batería de alegacións que buscan unha maior ambición e alcance da norma, como a ruptura co oligopolio a través da prohibición da participación de entidades que dispoñan dunha cota de mercado dun 10% en calquera dos mercados ou sistemas enerxéticos

Falta de participación pública real e efectiva

O Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico (MITERD) tardou case dous anos en transpoñer as directivas europeas ao marco normativo estatal. En xuño de 2022 desde a Coalición xa solicitou ao Gobierno unha transposición ambiciosa, con todo, o texto queda a metade de camiño á hora de impulsar as comunidades enerxéticas.

Desde a Coalición denunciamos a falta de participación pública real no proceso que contou cun prazo de consulta inferior a un mes, un obstáculo ao que se suman outras limitacións, como o feito de ter que redactar propostas de articulado, que tamén dificultan a participación da sociedade civil. A consulta volve poñer de manifesto o escaso interese do Gobierno en promover e facilitar a participación da cidadanía.

Nun contexto de crise climática, enerxética e ecolóxica, e nun punto de inflexión para conseguir non sobrepasar os 1,5 °C de incremento da temperatura media global, a aposta pola enerxía comunitaria e as comunidades enerxéticas é máis urxente que nunca. “Foi unha decepción enorme constatar a falta de visión e ambición do Goberno á hora de regular as comunidades enerxéticas e impulsar unha verdadeira democratización enerxética tal como reza o espírito das directivas europeas e o propio preámbulo do presente real decreto”, sinalaron as organizacións.

A Coalición presentou alegacións ante o que considera unha transposición parcial e denuncia que moitos dos artigos son unha transcrición literal das directivas europeas, o que dificulta a súa interpretación debido ao seu escaso desenvolvemento normativo. As organizacións insisten en que o documento proposto carece de ambición ao non desenvolver o alcance do seu articulado, e considérano unha perda de oportunidade por non resolver as numerosas actuais barreiras, coñecidas pola sociedade civil, que obstaculizan o correcto despregamento das comunidades enerxéticas, entre as que destacan as barreiras técnicas, económicas, de financiamento, legais e sociais.

A proposta do Goberno non desenvolve integramente as potencialidades das comunidades enerxéticas

A proposta omite a posibilidade que brinda a directiva europea para que as comunidades enerxéticas poidan exercer de xestoras de redes de distribución, unha posibilidade que se se traspuxese podería significar un verdadeiro cambio de paradigma cara á enerxía comunitaria. A proposta nin tan sequera xustifica no seu preámbulo o porque da omisión e por tanto é difícil entender as razóns que hai detrás.

Desde a coalición, ante a carencia de regulación, propoñen cumprir o disposto no artigo 22 da directiva, en relación á posibilidade de que as comunidades enerxéticas operen redes de distribución e de que se inclúa a figura do xestor de autoconsumo e dos coeficientes dinámicos. Ambas as son demandas reiteradas que permitirían a estas comunidades dar un salto de escala no actual complicado sistema enerǵetico dominado polo tradicional oligopolio enerxético.

As organizacións demandan, ademais, a ruptura do oligopolio enerxético a través da prohibición de que unha mesma empresa ou grupo, a partir de certo tamaño, poida estar integrado verticalmente na cadea de valor ao realizar actividades de xeración, distribución e comercialización de enerxía, así como a prohibición da concentración dunha porcentaxe dos activos nunha única empresa (de xeración, distribución e comercialización).

Tamén se propón a inclusión das comunidades de montes veciñais, xa que poden dispor de capacidade xurídica para exercer dereitos e atoparse suxeitas a obligacións, a pesar de non ser figuras xurídicas. Esta necesidade de constituirse como figura xurídica na proposta  de RD do goberno, non deixa de ser unha visión simplista na interpretación da directiva europea, que é preciso superar.

Atrasos e barreiras constantes

Nas alegacións presentadas, faise especial fincapé en como as comunidades enerxéticas están a sufrir atrasos inxustificados relacionados coa solicitude dos puntos de conexión. A avaliación que debe levar a cabo o Instituto para a Diversificación e Aforro da Enerxía (IDAE) debería abordar esta situación e propoñer solucións como a fiestra única, dependente da administración pública para solicitar os puntos de conexión ou establecer prazos concretos e un réxime sancionador por atrasos inxustificados.

No documento presentado polo Goberno tampouco se expoñen obxectivos vinculantes de potencia instalada ou das actividades ou servizos permitidos ás comunidades, nin ofrece prazos vinculantes para cumprir co seu actual articulado.

Tampouco se fai unha mención expresa á importancia destas figuras para combater a pobreza enerxética. Entre outras medidas, deberíanse engadir e desenvolver criterios que faciliten a integración de persoas vulnerables e en situación de pobreza enerxética nas comunidades enerxéticas e asignar recursos económicos, formativos e de índole social que o posibiliten, desde unha perspectiva de dereito á enerxía e non asistencialista.

A Coalición critica, ademais, que o orzamento asignado ao desenvolvemento destas figuras, ata o de agora duns 100 millóns para a posta en marcha do programa CE-Implementa, é insuficiente para avanzar nunha transición enerxética ecolóxica e xusta que non deixe a ninguén atrás, tal como presume o Goberno de estar a impulsar.

“Desde a coalición instamos ao Gobierno a unha maior ambición política antes de a publicación do Real Decreto e a promover a participación real e efectiva da cidadanía nos procesos de consulta pública para lograr a descarbonización e democratización do sistema enerxético sen deixar a ninguén atrás”.