Historicamente en zonas rurais, as mulleres asumiron por mandato social os labores do fogar, o coidado dos fillos e persoas anciás, as actividades económicas de pouco valor, carrexar a auga desde distancias afastadas e representar aos homes en reunións comunitarias, limitando o exercicio dos seus dereitos e o seu desenvolvemento persoal.

Os roles de xénero, establecidos polo patriarcado, foron transferidos de xeración en xeración, relegando ás mulleres ao espazo privado do fogar, sen acceso aos espazos públicos ocupados polos homes. Transitar do privado ao público non foi fácil para as mulleres.

Cruz Díaz é unha produtora de peixes en gaiolas flotantes sobre estero, da comunidade La Ballona, en El Viejo, Chinandega. Antes dedicábase a cultivar moluscos e pescar con corda para “axudar” co sustento do fogar, os labores domésticos e coidar aos fillos.

Desde que se organizou na Cooperativa Marcelino Méndez, con apoio de Fundación LIDER e Amigos da Terra, a súa situación cambiou, “na cooperativa todas somos mulleres e tocounos aprender sobre o cultivo de pargo lunarejo en gaiolas flotantes. Nunca me imaxinei facendo todas esas cousas, tampouco que nos ensinasen a nós as mulleres”.

“Na nosa granxa de engorde realizamos lavado de malla, alimentamos aos peixes, facemos capturas de (peixes) xuvenís, monitoreamos, coidamos de noite e cultivamos. Coas nosas ganancias ao ano compramos algún terreo, temos aos nosos fillos na escola e deixamos fondos para traballar o seguinte ciclo produtivo; a pesar que agora o prezo do peixe está baixo”.

Para a especialista en economía circular, Silvia Aguilera, as mulleres viñeron realizando un traballo non remunerado que non se tomou en conta na economía do fogar e o seu traballo nas actividades produtivas non son recoñecidas nin valorizadas. Con todo, as capacitacións déronlles un lugar protagónico dentro das cooperativas e comunidades.

No ano 2022, o Proxecto Chinandega Produtiva financiado pola Xunta de Galicia, chegou á zona para beneficiar a sete municipios coa finalidade de mellorar a produción e o acceso a oportunidades económicas equitativas da poboación rural, pero sobre todo mellorar a participación das mulleres na toma de decisión e control de recursos dentro as organizacións.

Segundo Lidia Calderón, tamén produtora de peixes en estero da Cooperativa Triunfadores con Cristo, as capacitacións con Fundación LIDER axudaron ás mulleres para participar activamente en toda a actividade produtiva, “aquí na cooperativa todos traballamos por igual nos labores de mantemento da granxa e gañamos igual”.

“Na cooperativa temos máis homes que mulleres. Na última elección de xunta directiva, os homes dixeron que as mulleres deberiamos estar á fronte da cooperativa, iso significa que cren en nós. Agora eu son a presidenta”.

Estes cambios nos roles das mulleres dentro das súas cooperativas e comunidades débese á identificación das brechas de xénero e ao establecemento de mecanismos que cambien estes escenarios desfavorables para as mulleres como a elaboración de políticas de xénero promovidas polo proxecto Chinandega Produtiva.

Amigos da Terra aplicou o índice de equidade de xénero a nove cooperativas. Trátase dunha ferramenta de análise que mide o estado das brechas de xénero analizando diferentes variables en 3 dimensións concretas. Segundo este índice, a participación das mulleres é do 79%, o acceso e control de recursos é de 79% e a división sexual do traballo representa o 77%. Considerando que canto máis se aproxime a porcentaxe ao 100% mellores condicións hai para a eliminación da fenda, os resultados son moi positivos.

Doutra banda, as actuais políticas de xénero nas agrupacións pesqueiras, agrícolas e apícolas, promoven a perspectiva de xénero a partir do desenvolvemento de habilidades e capacidades, do acceso á formación e ao manexo de tecnoloxía, do pago dunha remuneración xusta polo traballo realizado, ou da mellora nas condicións para a participación das mulleres socias. Dúas cooperativas, Cooperativa Multisectorial Ángela Delgado, R. L. e a Cooperativa Multisectorial Orgánica Aprendendo a Sobrevivir, R. L., contan con novas políticas de xénero grazas ao proxecto.

“Os procesos de formación dirixidos ás mulleres, o acceso e uso de tecnoloxías, e o uso de ferramentas para xestionar o seu coñecemento, son as condicións que necesitan as mulleres para ter unha maior e mellor participación nas súas organizacións”, detallou Aguilera.