Na Semana europea da pobreza enerxética decenas de organizacións reclaman unhas políticas que avancen cara a un sistema enerxético limpo e democratizado onde a enerxía sexa un dereito e non un privilexio.

Desde Amigos da Terra lanzamos un informe onde analizamos a precariedade enerxética e propón medidas máis aló do asistencialismo, a enerxía comunitaria como ferramenta de cambio.

Na Semana contra a pobreza enerxética, publicamos o informe “Sen deixar a ninguén atrás, as comunidades enerxéticas como ferramenta fronte á pobreza enerxética”. No devandito informe analiza como as medidas actuais son insuficientes e realiza unha serie de propostas para facer fronte a esta situación baseadas na enerxía comunitaria e, máis concretamente, nas comunidades enerxéticas.

A crise climática e a crise enerxética, dúas caras da mesma moeda, son cada vez máis perentorias e deixan a millóns de persoas en todo o mundo sen acceso á enerxía e, por tanto, sen acceso a uns recursos básicos e necesarios para poder desenvolver vidas dignas. Isto aumenta a desigualdade social e a precarización enerxética.

O modelo enerxético actual concentrado en poucas mans, unido a que os prezos da enerxía subiron de maneira ininterrompida desde inicios de 2021, debido á escaseza de recursos fósiles, a cuestións xeopolíticas como a guerra de Ucraína, así como á fixación de prezos baseados no poder de decisión do oligopolio enerxético, pon en risco o benestar e a saúde da poboación.

A pobreza enerxética ameaza, por tanto, con dispararse e aínda que os abusos do sistema enerxético poden afectar a toda a cidadanía, son as persoas que se atopan nunha situación de precariedade enerxética as que teñen que situarse no centro das políticas públicas. Unhas políticas que profunden na problemática de maneira estrutural e non se limiten a un enfoque asistencialista. A sociedade civil reclama, tendo en conta os beneficios multimillonarios das empresas enerxéticas, que sexan estas quen asuman os custos da pobreza enerxética que xeran.

Nesta liña, xunto a outros colectivos sociais propoñemos substituír o termo “pobreza enerxética” por “precariedade enerxética”, para combater a estigmatización e culpabilización dos fogares, así como para sinalar as causas estruturais como é o abuso e apropiación dun ben de alta necesidade como é a enerxía por parte de grandes empresas.

Defendemos que para acabar coa precariedade enerxética é indispensable un cambio no modelo enerxético e, para iso, a cidadanía ten que ter un papel central na xeración, distribución, xestión e uso da súa propia enerxía. Unha democratización do sistema que pasa por apostar e impulsar e facilitar a enerxía comunitaria desde as administracións. Neste sentido, a enerxía comunitaria é unha oportunidade sen precedente para potenciar un modelo baseado na participación democrática, que dea resposta á precariedade enerxética e que non deixe a ninguén atrás.

Para iso, é necesario que as comunidades enerxéticas asuman tamén a tarefa de erradicar a pobreza enerxética coa implementación de medidas apropiadas e creadas desde unha perspectiva de dereito universal da enerxía. Pero tamén é necesario que incorporen unha perspectiva feminista e interseccional que teña en conta ás mulleres, quen sofre en maior medida a pobreza enerxética e estiveron infrarrepresentadas historicamente na toma de decisións, así como a outros colectivos invisibilizados e en situación de vulnerabilidade. A inclusión e participación de persoas afectadas pola precariedade enerxética nas comunidades enerxéticas é clave para que estes proxectos vaian máis aló do autoconsumo compartido e comporten procesos sociais realmente transformadores.

Entre as medidas propostas para facer fronte á precariedade enerxética desde as comunidades enerxéticas, destacamos:

– A exención total ou parcial do pago das cotas de investimento para as persoas afectadas por precariedade enerxética e que estas estean cubertas pola administración, sen que isto mingüe a participación nas decisións da comunidade.

– Traballar nas redes veciñais e sociais do seu territorio, promovendo a posibilidade dunha participación e inclusión horizontal.

– A participación nas comunidades enerxéticas non pode supoñer a perda de acceso ás axudas públicas. Non se debe restrinxir o tipo de comercializadora contratada.

– Evitar formas ou medidas asistencialistas que reproducen os esquemas de mercantilización da enerxía.

– Agrupacións para a rehabilitación enerxética: as comunidades enerxéticas poden erixirse como cooperativas ou agrupacións cidadás para a rehabilitación enerxética.

– A necesidade de ir máis aló da formación unidireccional de persoas “expertas” a persoas “pasivas” ou “vítimas” e falar de empoderamento colectivo.

Así, as administracións e autoridades públicas deben asumir como propios os obxectivos para lograr unha transición ecosocial equitativa e que realmente non deixe a ninguén atrás, apoiando, acompañando e impulsando a creación de comunidades enerxéticas renovables en mans da cidadanía.