O 3 de novembro, a tres días do comezo do Cume do Clima en Exipto, COP27, desde Amigas da Terra organizamos a xornada, Cara a unha transición enerxética feminista.

As diferentes relatoras arroxaron luz sobre as políticas necesarias para avanzar na loita fronte á crise climática e enerxética cunha perspectiva baseada na xustiza climática e, máis en concreto, na xustiza de xénero.

O obxectivo do acto foi poñer en común visións diferenciadas e construír propostas conxuntas desde diferentes sectores da sociedade, por unha banda, desde a administración e, por outro, desde colectivos da sociedade civil. Así as intervencións confluíron na necesidade de cimentar un modelo baseado na xustiza, a participación e a soberanía enerxética.

Na xornada participaron representantes da administración, a Oficina Española de Cambio Climático, o Instituto das Mulleres e o Instituto para a Diversificación e o Aforro Enerxético- IDAE. Ademais, contouse coa intervención de colectivos como Feministas polo Clima, a Rede Ecofeminista, a Aliança contra a Pobresa Energètica, ECOSERVEIS e a comunidade enerxética rural, ALUMBRA.

As relatoras coincidiron en que para avanzar cara a unha transición enerxética xusta é necesario contar cun dos sectores máis vulnerabilizados, as mulleres, que son as que máis sofren os impactos das políticas enerxéticas e as peores consecuencias da crise climática. A desigualdade de xénero é un factor de risco para sufrir pobreza enerxética e un obstáculo para a súa plena participación e para exercer a súa poder de decisión nos temas referidos a a enerxía. En Barcelona, en 2015, máis do 70% das axudas dirixidas a combater a pobreza enerxética foron solicitadas por mulleres.

As organizacións resaltaron que son precisamente as mulleres as que están en primeira liña, como axentes de cambio, creando estratexias emancipadoras, que deben terse en conta como aprendizaxes de cara a a transición enerxética.

Durante o acto, as conclusións non tardaron en facerse ouvir: para abordar unha transición sostible e xusta é necesaria unha transformación cara a un modelo enerxético descentralizado baseado en enerxías renovables e de produción a pequena escala, e, á súa vez, un descenso no consumo do norte global. Nesta liña é necesario falar dun modelo despatriarcalizado, onde a revalorización e a redistribución do traballo de coidados sexa unha parte crave á hora de deseñar as políticas climáticas e enerxéticas. Só así se poderá falar dunha participación real e, por tanto, soberanía enerxética.

Con todo, a realidade é moi diferente. Hai unha gran deficiencia na inclusión de perspectiva social e de xénero tanto nas políticas enerxéticas como nas accións de mitigación e adaptación ao cambio climático nos plans nacionais. Mentres as grandes empresas benefícianse da transición enerxética, está a desaproveitarse o enorme potencial da enerxía comunitaria para xerar enerxía eléctrica limpa e próxima, crear emprego local e construír un modelo enerxético descentralizado baseado na xustiza social. A través das comunidades enerxéticas poderíase cubrir o 100% da demanda eléctrica dos sectores doméstico e terciario en 2030.

Partimos da base de considerar a enerxía como un ben público e un dereito social, por tanto, é imprescindible priorizar as necesidades básicas da poboación para facer un uso equitativo da mesma. E é aquí onde deben centrarse as políticas enerxéticas. Está comprobado que é necesario modificar e reducir o uso de recursos naturais actual para adecuarse aos límites físicos do planeta. Con todo, o debate actual céntrase na substitución tecnolóxica de enerxías fósiles por renovables.

A fe cega na tecnoloxía, principalmente nas falsas solucións como o hidróxeno verde ou os mercados de carbono, invisibiliza o límite dos recursos tanto do planeta como das persoas, e as externalidades que estes procesos comportan: crises alimentarias, conflitos ambientais, guerras, etc. Solápanse deste xeito a crise ecolóxica (climática, enerxética e de perda de biodiversidade) cunha crise social e coa crise de coidados.

Existe un enorme potencial para incrementar o enfoque de xénero nas políticas enerxéticas e a acción climática en especial as das comunidades do Sur Global. Na actualidade as mulleres son as máis prexudicadas e, á súa vez, son as que están a crear máis comunidade e alternativas a un modelo baseado nos combustibles fósiles.